Trẻ rối loạn tâm lý bởi cô đơn trong chính ngôi nhà của mình
Cảm giác cô đơn trong chính ngôi nhà của mình, không được bố mẹ thấu hiểu hoặc thường xuyên xung đột gia đình là điểm chung ở nhiều trẻ gặp vấn đề tâm lý, tâm thần.
"Trẻ có vấn đề về tâm lý, tâm thần hầu hết đều mất kết nối với gia đình, không tìm được hạnh phúc trong gia đình, cảm thấy cô đơn, không ai hiểu mình hoặc thường xuyên mâu thuẫn với bố mẹ", TS Phạm Thị Thúy, chuyên gia đào tạo kỹ năng và tham vấn tâm lý, nói tại tọa đàm Chuẩn bị tốt tâm thế cho trẻ bước vào lớp 1 do Hệ thống giáo dục mầm non Wisdomland World School tổ chức ngày 23/5.
Hơn 20 năm làm công tác tham vấn tâm lý, tiến sĩ Thúy cho biết số trẻ gặp khó khăn tâm lý đang gia tăng, đặc biệt sau đại dịch Covid-19. Không chỉ trẻ tuổi dậy thì, trẻ mầm non và tiểu học cũng xuất hiện các biểu hiện lo âu, sợ hãi, dễ tổn thương hoặc khó hòa nhập. Theo bà, điểm chung ở nhiều trường hợp là sự đứt gãy kết nối trong gia đình, khi trẻ không tìm được cảm giác an toàn, được lắng nghe và thấu hiểu.
Bà dẫn số liệu cho thấy khoảng 1,2 tỷ người trên thế giới đang đối mặt với các vấn đề sức khỏe tinh thần, trong khi khoảng một phần ba trẻ em Việt Nam gặp khó khăn tâm lý ở các mức độ khác nhau.
Theo chuyên gia, điều đáng lo là nhiều phụ huynh tập trung chuẩn bị kiến thức cho con, nhất là trước các cột mốc như vào lớp 1, nhưng lại thiếu kết nối thường xuyên với trẻ, từ việc lắng nghe, trò chuyện đến đồng hành cùng cảm xúc. Trong khi đó, khả năng thích ứng với áp lực học tập, thay đổi môi trường hay những biến động trong cuộc sống phụ thuộc nhiều vào "nội lực" tinh thần hơn là việc học trước kiến thức.
"Khi gia đình không còn là nơi trẻ cảm thấy an toàn về cảm xúc, những tổn thương tâm lý sẽ âm thầm tích tụ", bà nói. Trẻ bước vào môi trường mới thường mang theo nhiều nỗi lo như không hòa nhập được với bạn bè, không được giáo viên yêu quý hoặc sợ bị bỏ lại phía sau.
Tiến sĩ Thúy nhấn mạnh ngoài thể lực và trí lực, cha mẹ cần chú trọng xây dựng "tâm lực" - khả năng quản lý cảm xúc, kết nối với người khác và sức mạnh tinh thần cho trẻ. Trong đó, sự gắn kết gia đình đóng vai trò nền tảng.
Để xây dựng nền tảng tinh thần cho trẻ, chuyên gia cho rằng bố mẹ cần bắt đầu từ những giá trị đơn giản trong đời sống gia đình. Bà gợi ý nguyên tắc "3 không" gồm không gây hại cho bản thân, không gây hại cho người khác và không gây hại đến xã hội, môi trường; đồng thời nuôi dưỡng "5 yêu", từ yêu bản thân, yêu gia đình đến yêu cộng đồng và thiên nhiên.
Theo bà, trong 5 giá trị này, tình yêu gia đình giữ vai trò đặc biệt quan trọng bởi đây là nơi trẻ học cách kết nối, cảm nhận sự an toàn và được chữa lành cảm xúc.
"Cái yêu thứ hai là yêu gia đình và điều này phải làm càng sớm càng tốt, duy trì suốt đời của con", bà nói.Đồng quan điểm, ThS Nguyễn Thị Ngọc Nuôi, giảng viên Khoa Giáo dục Mầm non, Đại học Sư phạm TP HCM, ghi nhận nhiều khó khăn của trẻ khi bước vào tiểu học không nằm ở chuyện học chữ mà ở khả năng hòa nhập và kết nối xã hội. Theo bà, điều phụ huynh thường phản ánh không phải con không theo kịp việc học, mà là trẻ buồn vì không ai chơi cùng, không biết cách kết bạn hoặc cảm thấy bị bỏ rơi trong môi trường mới.
Từ thực tế này, bà cho rằng "trăm sự nhờ cô" không đồng nghĩa cha mẹ phó mặc việc giáo dục cho nhà trường. Phụ huynh không cần đóng vai giáo viên để dạy trước chữ, số bởi đó là chuyên môn của trường học, mà nên tập trung vào những nền tảng quan trọng hơn như kỹ năng tự phục vụ, giao tiếp, quản lý cảm xúc và khả năng thích nghi.
Theo bà Nuôi, điều quan trọng nhất là giúp trẻ cảm thấy an toàn trong các mối quan hệ và có điểm tựa cảm xúc từ gia đình. Khi trẻ kết nối được với bạn bè, thầy cô và không còn cảm giác lạc lõng, mỗi ngày đến trường mới thực sự trở thành niềm vui.
