Thói quen có thể tàn phá gan nhanh hơn cả rượu bia
Lạm dụng acetaminophen liều cao sẽ làm tích tụ độc chất, gây quá tải khả năng trung hòa của gan và dẫn đến tổn thương hoặc suy gan cấp tính.
Gan đóng vai trò vô cùng quan trọng trong cơ thể, từ việc xử lý các chất dinh dưỡng, lọc bỏ độc tố trong máu cho đến chuyển hóa thuốc. Dù gan luôn hoạt động không ngừng nghỉ để bảo vệ sức khỏe của bạn, nhưng cơ quan này cũng có những giới hạn chịu đựng nhất định.
Việc lạm dụng rượu bia, dù là uống liên tục trong thời gian dài hay thỉnh thoảng uống quá chén đều gây áp lực cực kỳ lớn lên lá gan. Tuy nhiên, có một thói quen vô cùng phổ biến khác có thể tàn phá lá gan mà rất nhiều người hoàn toàn không hề hay biết: lạm dụng acetaminophen (hay còn gọi là paracetamol) - một loại thuốc giảm đau không kê đơn được bán rộng rãi dưới các tên biệt dược.
Nhiều người cho rằng một loại thuốc không kê đơn giản đơn thì khó có thể gây ra tổn thương lớn, nhưng thực tế hoàn toàn ngược lại - đặc biệt là khi dùng liều cao hoặc dùng quá thường xuyên. Trên thực tế, đây chính là nguyên nhân hàng đầu gây ra tình trạng suy gan cấp tính tại Mỹ.
Thuốc giảm đau tàn phá lá gan của bạn như thế nào?
Mọi người thường xuyên sử dụng các loại thuốc không kê đơn như acetaminophen vì nhiều lý do, phổ biến nhất là để kiểm soát các cơn đau hoặc hạ sốt. Mặc dù acetaminophen an toàn khi dùng đúng liều lượng, nhưng nó sẽ trở thành "thuốc độc" nếu bị lạm dụng. Tổn thương gan có thể xảy ra nếu bạn uống acetaminophen liều cao trong nhiều ngày liên tiếp hoặc uống quá nhiều cùng một lúc. Trong một số trường hợp, người bệnh thậm chí có thể bị suy gan cấp tính.
"Khi sử dụng acetaminophen vượt quá liều lượng khuyến cáo, nó có thể làm quá tải các quá trình chịu trách nhiệm chuyển hóa thuốc trong cơ thể. Nếu điều đó xảy ra, tổn thương gan nghiêm trọng là điều khó tránh khỏi", dược sĩ Laura Heath nói.
Dược sĩ Farrah Tavakoli giải thích thêm, phần lớn lượng acetaminophen được chuyển hóa một cách an toàn qua các con đường thông thường tại gan. Tuy nhiên, có một lượng nhỏ acetaminophen sẽ bị chuyển hóa thành một chất gọi là NAPQI - một chất chuyển hóa độc hại có thể gây hại cho cơ thể khi bị tích tụ. Trong điều kiện bình thường, cơ thể có thể trung hòa NAPQI bằng một chất chống oxy hóa gọi là glutathione. Nhưng nếu lượng độc chất này tích tụ quá nhiều, nó sẽ tấn công và phá hủy các tế bào gan.
Dùng bao nhiêu acetaminophen là quá ngưỡng an toàn?
Theo Trường Đại học Nhãn khoa và Tiêu hóa Mỹ (ACG), người trưởng thành khỏe mạnh không nên dùng quá 1.000 mg acetaminophen trong một lần uống và không quá 4.000 mg mỗi ngày. Ngoài ra, cần tránh duy trì mức liều 3.000 mg/ngày trong vòng quá 3 đến 5 ngày liên tiếp.
Dược sĩ Tavakoli nhấn mạnh: "Liều dùng tối đa của acetaminophen đối với hầu hết người trưởng thành là 4,000 mg mỗi ngày, tính tổng từ tất cả nguồn thuốc nạp vào cơ thể".
Để giữ lượng acetaminophen nạp vào luôn ở trong giới hạn an toàn, điều quan trọng cần nhớ là hoạt chất này không chỉ có mặt trong các loại thuốc giảm đau thuần túy. Nó còn xuất hiện trong rất nhiều sản phẩm không kê đơn và kê đơn khác, bao gồm thuốc trị dị ứng, thuốc cảm lạnh, cảm cúm, thuốc trị đau nửa đầu, cũng như các thuốc giảm đau hạ sốt khác. Các chuyên gia y tế đặc biệt cảnh báo không nên uống cùng lúc từ hai sản phẩm trở lên có chứa acetaminophen.
Nếu nhận ra mình đang uống nhiều loại thuốc khác nhau mà trong đó đều chứa acetaminophen, bạn cần liên hệ ngay với nhân viên y tế. Nếu bắt đầu nhận thấy bất kỳ triệu chứng vàng da, đau bụng nào hoặc lỡ uống quá liều một cách vô ý, hãy báo ngay cho bác sĩ - đôi khi người bệnh sẽ cần phải nhập viện để làm các xét nghiệm và theo dõi sát sao".
Việc tham khảo ý kiến của bác sĩ hoặc dược sĩ để biết liều lượng acetaminophen an toàn dành riêng cho bản thân luôn là một giải pháp khôn ngoan. "Mức liều này có thể khác biệt ở mỗi người dựa trên tiền sử bệnh lý, chức năng gan, chức năng thận và các yếu tố di truyền khác", dược sĩ Heath giải thích.
Những lưu ý quan trọng khác để bảo vệ lá gan
Tham vấn ý kiến của bác sĩ/dược sĩ
Hãy luôn trao đổi với chuyên gia y tế trước khi có ý định uống nhiều loại thuốc cùng một lúc. Dược sĩ Tavakoli khuyên: "Hãy hỏi ý kiến dược sĩ hoặc bác sĩ khi phối hợp các loại thuốc để đảm bảo không xảy ra tương tác thuốc hoặc vô tình uống trùng lặp một hoạt chất".
Luôn luôn đọc kỹ nhãn thuốc
Hãy kiểm tra kỹ nhãn của các loại thuốc không kê đơn xem có chứa thành phần acetaminophen hay không. Hiện có hơn 600 loại thuốc không kê đơn và kê đơn có chứa hoạt chất này, và nguyên tắc cốt lõi là không được uống hai loại cùng một lúc.
Biết rõ liều lượng an toàn của bản thân
Nếu bạn đang mắc các bệnh lý về gan, hãy hỏi ý kiến bác sĩ để biết liều lượng acetaminophen nào là an toàn cho mình. Dược sĩ Heath lưu ý rằng những bệnh nhân đã xác định có bệnh lý về gan có thể được khuyên nên giảm thiểu tối đa hoặc tránh hoàn toàn việc sử dụng acetaminophen.
Tuyệt đối không uống chung với rượu bia
Tránh kết hợp các loại thuốc giảm đau không kê đơn với đồ uống có cồn. "Sự kết hợp giữa rượu và acetaminophen sẽ làm tăng vọt nguy cơ tổn thương gan, ngay cả khi bạn dùng acetaminophen trong giới hạn liều lượng được khuyến cáo", dược sĩ Tavakoli cảnh báo.
Thuốc giảm đau không kê đơn acetaminophen là một hoạt chất an toàn cho hầu hết người trưởng thành khi được sử dụng đúng theo chỉ dẫn. Thế nhưng, việc dùng quá liều có thể gây hại nghiêm trọng cho gan. Do acetaminophen có mặt trong rất nhiều loại thuốc không kê đơn và kê đơn khác nhau, chúng ta rất dễ vô tình dùng quá liều lượng khuyến cáo mà không hề hay biết.
Hãy luôn duy trì thói quen đọc kỹ nhãn thuốc và chủ động tham khảo ý kiến của bác sĩ hoặc dược sĩ để đảm bảo bạn luôn sử dụng thuốc trong giới hạn an toàn, bảo vệ lá gan trước những tổn thương không đáng có.
Mỹ Ý (Theo Eating Well)
