Chuột mang theo các bệnh truyền nhiễm nào?
Chuột có thể làm lây lan nhiều bệnh như dịch hạch, Hantavirus, dại, sốt do chuột cắn và leptospira qua nước tiểu, phân, nước bọt hoặc ký sinh trùng mang mầm bệnh.
Chuột thuộc bộ Gặm nhấm, nhóm động vật chiếm khoảng 40% tổng số loài thú trên thế giới. Chúng sinh sản nhanh, có thể đẻ nhiều lứa mỗi năm với hàng chục đến cả trăm con non nếu gặp môi trường thuận lợi.
Với bản năng gặm nhấm liên tục do răng cửa mọc suốt đời, khả năng len lỏi qua khe hẹp, chuột được xem là một trong những loài gây hại phổ biến trong đời sống. Theo BS.CKI Nguyễn Tiến Đạo, Quản lý Y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC, chuột còn là ổ chứa của nhiều bệnh truyền nhiễm:
Dịch hạch
Dịch hạch do vi khuẩn Yersinia pestis gây ra. Chuột và các loài gặm nhấm là ổ chứa tự nhiên của vi khuẩn. Bệnh gồm ba thể chính: thể hạch, nhiễm trùng huyết và thể phổi.
Bệnh chủ yếu lây sang người qua vết cắn của bọ chét ký sinh trên chuột nhiễm bệnh. Khi chuột chết hàng loạt, bọ chét có thể chuyển sang hút máu người hoặc vật nuôi, làm tăng nguy cơ lây lan. Người cũng có thể mắc bệnh khi tiếp xúc với máu, mô hoặc dịch cơ thể của động vật nhiễm bệnh. Riêng dịch hạch thể phổi có thể lây từ người sang người qua giọt bắn hô hấp.
Người mắc dịch hạch thường sốt cao đột ngột, mệt lả, nổi hạch đau ở cổ, nách hoặc bẹn. Trường hợp nặng có thể nhiễm trùng máu, viêm phổi cấp và tử vong nhanh. Hiện bệnh vẫn xuất hiện rải rác tại một số khu vực ở châu Phi, châu Á và châu Mỹ, song có thể điều trị hiệu quả bằng kháng sinh nếu phát hiện sớm.
Các bệnh do Hantavirus
Hantavirus là nhóm virus RNA chủ yếu lưu hành ở chuột và các loài gặm nhấm hoang dã. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mỗi năm thế giới ước tính ghi nhận 10.000-100.000 ca nhiễm Hantavirus, tập trung chủ yếu tại châu Á và châu Âu.
Chuột mang virus thường không biểu hiện bệnh nhưng có thể đào thải mầm bệnh suốt đời qua nước tiểu, phân và nước bọt. Virus chủ yếu lây sang người khi hít phải bụi hoặc khí dung chứa mầm bệnh từ chất thải của chuột, nhất là khi quét dọn kho cũ, nhà hoang hoặc nơi có nhiều phân chuột. Người cũng có thể nhiễm bệnh khi chạm vào bề mặt nhiễm virus hoặc bị chuột cắn.
Hantavirus có thể gây hai nhóm bệnh chính: hội chứng phổi do Hantavirus và hội chứng xuất huyết kèm suy thận. Hội chứng phổi tấn công hệ hô hấp, gây tổn thương phổi, phù phổi, khó thở, suy hô hấp cấp, tỷ lệ tử vong khoảng 38-50%. Hội chứng xuất huyết kèm suy thận gây tổn thương mạch máu và thận, khiến người bệnh xuất huyết, tụt huyết áp, suy thận cấp, tỷ lệ tử vong dao động 1-15% tùy chủng virus.
Dại
Dại là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus Rabies gây ra, tấn công hệ thần kinh trung ương. Khi đã xuất hiện triệu chứng, bệnh gần như gây tử vong 100% và chưa có thuốc điều trị đặc hiệu.
Virus dại chủ yếu lây qua nước bọt của động vật nhiễm bệnh, thường qua vết cắn, vết cào hoặc khi nước bọt tiếp xúc với da trầy xước, niêm mạc mắt, mũi, miệng. Chó, mèo là nguồn lây phổ biến nhất. Tuy nhiên, mọi loài động vật có vú đều có khả năng mang virus dại, gồm dơi, khỉ và các loài chuột như chuột cống, chuột nhắt, chuột đồng, chuột hoang...
Dù nguy cơ dại từ chuột thấp hơn nhiều so với chó mèo, bác sĩ Đạo khuyến cáo vẫn cần thận trọng khi bị chuột cắn. Ngoài dại, vết thương do chuột cắn cũng có thể tạo điều kiện cho vi khuẩn uốn ván xâm nhập.
Người bị cắn cần rửa kỹ vết thương bằng xà phòng dưới vòi nước chảy trong ít nhất 15 phút, sau đó đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt để được đánh giá nguy cơ, tiêm vaccine dại hoặc huyết thanh, vaccine, uốn ván.
Hiện Việt Nam lưu hành hai vaccine dại thế hệ mới gồm Verorab của Pháp và Abhayrab của Ấn Độ, không ảnh hưởng đến thần kinh. Người bị cắn có thể được chỉ định tiêm 5 mũi vào các ngày 0, 3, 7, 14, 28 theo đường tiêm bắp hoặc 8 mũi đường tiêm trong da vào các ngày 0, 3, 7 và 28.
Với uốn ván, người trưởng thành chưa tiêm hoặc không rõ lịch sử tiêm cần tiêm phòng theo phác đồ ba mũi, sau đó nhắc lại mỗi 10 năm. Nếu đã tiêm dự phòng đầy đủ, khi có vết thương lớn, người dân thường chỉ cần tiêm nhắc một mũi vaccine, không cần huyết thanh kháng độc tố uốn ván hoặc globulin miễn dịch uốn ván.
Sốt do chuột cắn
Sốt do chuột cắn là bệnh nhiễm trùng toàn thân hiếm gặp nhưng nguy hiểm. Bệnh lây chủ yếu qua vết cắn, vết cào hoặc tiếp xúc với nước bọt, nước tiểu của chuột và các loài gặm nhấm. Một số trường hợp mắc bệnh do ăn uống thực phẩm hoặc nước nhiễm phân chuột mang vi khuẩn.
Bệnh có hai thể chính: Haverhill do vi khuẩn Streptobacillus moniliformis gây ra, phổ biến ở Bắc Mỹ, châu Âu; và Sodoku do Spirillum minus, thường gặp hơn ở châu Á. Người bệnh thường sốt cao đột ngột, rét run, đau đầu, đau cơ, đau khớp và phát ban. Khi triệu chứng xuất hiện, vết chuột cắn nhiều khi đã lành nên dễ bị bỏ sót yếu tố dịch tễ.
Nếu không điều trị kịp thời, bệnh có thể gây viêm màng não, viêm nội tâm mạc, sốc nhiễm khuẩn, suy đa tạng hoặc nhiễm khuẩn huyết, tỷ lệ tử vong có thể lên đến 10-13%. Người bị chuột cắn cần vệ sinh kỹ vết thương, theo dõi sức khỏe và đến cơ sở y tế sớm nếu xuất hiện sốt hoặc dấu hiệu bất thường.
Đầu năm nay, một nam sinh 16 tuổi tại Hà Nội bị chuột cắn vào cổ tay phải. Do vết thương nhỏ, em chỉ rửa sơ qua. Sau đó, nam sinh nhập viện cấp cứu trong tình trạng sốt cao 40 độ, gai rét, mệt mỏi, được chẩn đoán mắc thể Sodoku. Em xuất viện sau một tuần điều trị bằng kháng sinh.
Bệnh leptospira
Leptospira là bệnh nhiễm khuẩn lây từ động vật sang người do xoắn khuẩn Leptospira gây ra. Bệnh thường gặp ở nơi vệ sinh kém, ngập úng hoặc khu đô thị đông dân cư.
Vi khuẩn tồn tại chủ yếu trong thận của động vật mang mầm bệnh như chuột, chó, gia súc, lợn, dê, ngựa. Trong đó, chuột cống và chuột nhắt là nguồn lây phổ biến cho người. Động vật nhiễm bệnh có thể đào thải vi khuẩn qua nước tiểu trong thời gian dài, làm ô nhiễm đất, bùn và nguồn nước.
Con người chủ yếu mắc bệnh khi tiếp xúc với nước hoặc môi trường nhiễm nước tiểu động vật mang vi khuẩn. Vi khuẩn có thể xâm nhập qua da trầy xước hoặc niêm mạc mắt, mũi, miệng. Hiếm hơn, người bệnh có thể nhiễm qua đường hô hấp khi hít phải khí dung chứa mầm bệnh.
Nguy cơ mắc bệnh tăng ở nông dân, công nhân khơi thông cống rãnh, lò mổ, người chăm sóc động vật hoặc người tham gia hoạt động ngoài trời như bơi lội, chèo thuyền tại nguồn nước ô nhiễm.
Người mắc bệnh nhẹ thường sốt, đau đầu, đau cơ, buồn nôn, tiêu chảy, đỏ mắt do xuất huyết kết mạc. Ở thể nặng, bệnh có thể gây viêm màng não, suy gan, suy thận, xuất huyết hoặc hội chứng suy hô hấp cấp. Hội chứng Weil là dạng nguy hiểm nhất, đặc trưng bởi vàng da, xuất huyết và suy thận nặng, có thể đe dọa tính mạng nếu không điều trị kịp thời.
