Bác sĩ Trương Hữu Khanh: 'Kháng sinh thông thường khó chữa khỏi phế cầu'
Vi khuẩn phế cầu - tác nhân hàng đầu gây viêm phổi, viêm màng não, để lại di chứng sống thực vật - ngày càng khó điều trị do kháng thuốc.
Bác sĩ Trương Hữu Khanh, Phó Chủ tịch Hội Truyền nhiễm TP HCM, cố vấn Khoa Nhiễm Thần kinh Bệnh viện Nhi đồng 1, cho biết phế cầu khuẩn từ lâu được xem là tác nhân hàng đầu gây viêm phổi, viêm màng não, viêm tai giữa và nhiễm trùng huyết, song nhận thức của người dân về bệnh chưa cao. Sau đại dịch Covid-19, khi tình trạng bội nhiễm hô hấp được nhắc nhiều hơn, phế cầu khuẩn mới được chú ý hơn.
"Nhiều người chưa hiểu đúng mức độ nguy hiểm của vi khuẩn phế cầu", bác sĩ Khanh nói, thêm rằng không ít người nghĩ viêm phổi là bệnh hô hấp thông thường mà không biết phế cầu khuẩn là tác nhân phổ biến có thể phòng ngừa bằng vaccine.
Theo bác sĩ Khanh, khi nghi ngờ phế cầu khuẩn xâm lấn vào phổi hoặc màng não, bác sĩ gần như luôn phải tính đến nguy cơ kháng thuốc. Điều này khiến phế cầu khuẩn ngày càng khó điều trị, đặc biệt ở trẻ nhỏ, người cao tuổi và người mắc bệnh nền, suy giảm miễn dịch. Bác sĩ thường không dùng đơn lẻ một loại kháng sinh thông thường điều trị phế cầu khuẩn, mà phối hợp từ hai loại trở lên, thậm chí dùng đến kháng sinh mạnh.
Phế cầu khuẩn là nguyên nhân hàng đầu gây viêm phổi ở trẻ nhỏ, liên quan khoảng 70% ca nhập viện và với viêm màng não, tỷ lệ cũng rất cao. Vi khuẩn còn gây viêm tai giữa, có thể để lại giảm thính lực lâu dài ở trẻ. Vi khuẩn này có thể cư trú trong họng người khỏe mạnh mà không gây triệu chứng, lây qua giọt bắn khi nói chuyện, tiếp xúc gần. Trẻ dưới 5 tuổi và người trên 60 tuổi dễ mắc bệnh nặng, còn người khỏe mạnh vẫn có thể trở thành "nguồn lây thầm lặng".
Bệnh xuất hiện quanh năm nhưng tăng khi thời tiết thay đổi hoặc sau các đợt nhiễm virus hô hấp như cúm, RSV do virus làm suy yếu niêm mạc, tạo điều kiện cho phế cầu khuẩn tấn công. Phế cầu khuẩn có hơn 100 type huyết thanh, trong đó một số type dễ gây bệnh nặng và xâm lấn não, máu. Các type lưu hành cũng thay đổi theo thời gian và khu vực, khiến vaccine phế cầu liên tục được cải tiến, từ bao phủ 7 type lên 13, 14, 15 và hiện nay là 20 type. Vì vậy, bác sĩ sẽ tư vấn lựa chọn biện pháp phòng ngừa phù hợp cho bệnh nhân.
Trẻ có thể sống thực vật sau viêm màng não
Nhiều trường hợp mắc di chứng nặng nề do phế cầu khuẩn xâm lấn. Bác sĩ Khanh dẫn trường hợp một bé hơn 3 tháng tuổi nhập viện vì viêm màng não do phế cầu khuẩn kháng thuốc. Bé được cứu sống song bị tổn thương thần kinh nghiêm trọng, tái nhập viện nhiều lần và sống phụ thuộc hoàn toàn.
Một trường hợp khác vài tháng tuổi bị viêm màng não tiến triển thành áp xe não, phải trải qua nhiều cuộc phẫu thuật dẫn lưu mủ trên sọ. Thời gian điều trị các ca xâm lấn thường kéo dài từ hai tuần đến vài tháng, tiêu tốn hàng chục triệu đồng.
Theo bác sĩ, tỷ lệ tử vong do phế cầu khuẩn phụ thuộc thời điểm nhập viện và mức độ nặng của bệnh. Điều đáng lo hơn là di chứng thần kinh sau viêm màng não, xảy ra khoảng 30% trường hợp với mức độ khác nhau. Nhiều trường hợp cứu được nhưng trẻ không thể phát triển bình thường nữa.
Vaccine phế cầu khuẩn được tiêm chủng bắt buộc mở rộng từ 1/7
Từ ngày 1/7, vaccine phế cầu được bổ sung vào Chương trình tiêm chủng mở rộng cùng vaccine HPV. Theo bác sĩ Khanh, đây là bước tiến quan trọng khi nhiều nước phát triển đã triển khai tiêm miễn phí vaccine phế cầu từ lâu và ghi nhận hiệu quả rõ rệt trong giảm bệnh nặng, nhập viện và kháng kháng sinh.
Ngoài vaccine, các biện pháp như rửa tay, đeo khẩu trang khi mắc bệnh hô hấp, tránh hôn trẻ nhỏ và hạn chế tiếp xúc gần khi có triệu chứng cúm cũng giúp giảm nguy cơ lây nhiễm. Tuy nhiên, phế cầu khuẩn thường trú trong họng người lành và có thể phát tán ngay cả khi không ho hay sốt.
"Đây là loại vi khuẩn rất khó kiểm soát bằng biện pháp thông thường, vaccine vẫn là cách hiệu quả nhất để giảm bệnh nặng và hạn chế nguồn lây trong cộng đồng", bác sĩ Khanh nói.
